Zlecenie spedycyjne/transportowe a kary umowne

W dzisiejszym artykule omówione zostaną ogólnie zapisy o karach umownych zawieranych w zleceniach spedycyjnych/transportowych tak, aby zabezpieczyć wykonywany transport, ale również by nie płacić w sytuacjach kiedy kary umowne nie są zasadne.

Nierzadko w zleceniach znaleźć można zapisy o karze umownej w wysokości 10%, 50%, czy 100% frachtu a nawet wskazujące na wysokość kary w wysokości od 300 EUR do 600 EUR. Kara umowna naliczana jest w przypadku niepodstawienia pojazdu na miejsce załadunku, nieterminowe dostarczenie, czy (hit) nieterminowe dostarczenie dokumentów. Problemem jednak jest prawidłowe sformułowanie kary umownej, czego konsekwencją jest jej ważność, czy też jej brak.

Na początek kilka przykładów z orzecznictwa:

1) SO w Szczecinie - VIII Ga 434/14

Zgodnie z treścią art. 483 par. 1 k.p.c. można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna).

Z literalnego brzmienia przepisu wynika, że kara umowna może zostać zastrzeżona jedynie na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Orzecznictwo rozciąga natomiast możliwość zastrzeżenia kary umownej również na wypadek odstąpienia od umowy, jednak przy zachowaniu pewnych standardów – w szczególności – kara ta powinna być zastrzeżona na wypadek odstąpienia od umowy przez wierzyciela w następstwie niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, nie zaś w sposób dowolny, a więc nie w każdym przypadku odstąpienia od umowy (por. uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2003 roku, III CZP 61/03, OSN 2004, Nr 5, poz. 69, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2006 roku, IV CSK 154/06, OSNC 2007/7-8/117, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2012 roku, V CSK 260/11, G. Prawna 2012/101/1).

2) Sąd Najwyższy - I CSK 420/06
Z art. 483 § 1 k.c. wynika bowiem, że wysokość kary umownej musi być „określona" w treści umowy. Dodatkowo kara ta powinna być w chwili zastrzegania wyrażona kwotowo.

3) SO w Warszawie XXIII Ga 879/16
Konstrukcja przepisu ujętego w art. 483 § 1 k.c. wskazuje, że wysokość wskazanej w nim kary umownej powinna być w chwili zastrzegania znana, w szczególności przez określenie konkretnej kwoty. Sąd Rejonowy podzielił także stanowisko Sądu Najwyższego, zgodnie z którym dopuszczalne jest również posłużenie się innymi miernikami wysokości, np. ułamkiem wartości rzeczy albo ułamkiem innej sumy (wartości kontraktu), jeżeli ustalenie kwoty jest tylko czynnością arytmetyczną, natomiast przyjęcie konstrukcji prawnej zakładającej ustalanie w przyszłości podstawy naliczania kary umownej nie byłoby zgodne z art. 483 § 1 k.c. i stanowiłoby inną czynność prawną (tak też wyr. SN z dnia 06 lutego 2008 r., II CSK 428/07, Legalis). W konsekwencji Sąd pierwszej instancji podzielił zarzut strony powodowej, iż określona widełkowo kara umowna jest niezgodna z prawem. Zdaniem Sądu, kara umowna musi być tak określona, aby nie budzić wątpliwości, a jej ostateczna wysokość
powinna dać się ustalić poprzez wykonanie działań arytmetycznych. Wysokość kary nie może
natomiast zależeć od woli uprawnionego z jej tytułu

Na podstawie wybranych i przytoczonych orzeczeń wskazać należy na kilka wspólnych cech zastrzeżeń kary umownej wskazywanych przez sądy, od których zależy ich byt prawny:
a) kara umowna powinna dotyczyć tylko sytuacji, w których ustanowienie jej jest prawnie dopuszczalne (niewykonanie/nienależyte wykonanie zobowiązania),
b) wysokość kary umownej musi zostać wskazana w zleceniu,
c) kara umowna musi zostać precyzyjnie określona, najlepiej poprzez wskazanie konkretnej kwoty.

Poniżej przykładowe brzmienie kary umownej za opóźnienie/niepodstawienie pojazdu:

W przypadku spóźnienia w podstawieniu (lub niepodstawienia) pojazdu w miejscu załadunku Zleceniodawca zastrzega sobie prawo do naliczenia kary umownej w wysokości ___ euro (słownie: XXXXXX) za każdą rozpoczętą godzinę opóźnienia. Po upływie drugiej godziny opóźnienia w podstawieniu pojazdu w miejscu załadunku Zleceniodawca ma prawo uznać samochód za niepodstawiony i dokonać odstąpienia od umowy z winy Zleceniobiorcy, bez konieczności wzywania do jej wykonania. Odstąpienie od umowy powinno nastąpić w terminie ___ godzin po upływie terminu wskazanego w zleceniu transportowym. W przypadku odstąpienia od umowy w wyniku niepodstawienia pojazdu Zleceniodawca zastrzega możliwość naliczenia kary umownej w wysokości 200,00 EUR (słownie: XXXXXX), nie wyłączając możliwości dochodzenia odszkodowania przewyższającego tę kwotę na zasadach ogólnych.

Podsumowując:
Przyjmując zlecenie przeczytajmy dokładnie o wszystkich karach umownych, pamiętając o przesłankach, które czynią je wiążącymi. Zlecając transport wprowadzajmy do naszych zleceń zapisy dotyczące kar umownych w sposób precyzyjny, by w przypadkach nienależytego wykonania lub niewykonania umowy skutecznie dochodzić swoich praw na drodze sądowej.